ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ (ਜਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ )
ਹਰ ਸਾਲ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਜਨਤ ਅਵਸਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵਸ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਰਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, ਯੂਨੈਸਕੋ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਮਿਗੁਏਲ ਡੀ ਸਰਵੈਂਟਸ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੁਚੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਣ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦਾਨੀ ਕੈਂਪੇਨ ਵੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲਾਸਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਸਬਕ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਆਲਤਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਲਗਨ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਲ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੋਚ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਸਿੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਕਮ ਨਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਈ-ਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਬੁੱਕਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਥੋੜਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਨਾ ਦੇਖਣ, ਬਲਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਲਦਾਰ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰਪੂਰਕ ਔਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ ਜੋ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੋਚ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸੰਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਸਾਜਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਿਵਸ ਗਿਆਨ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਾਈ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ
ਲੈਮਰਿਨ ਟੈਕ ਸਕਿੱਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ
